رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )
175
نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )
املاك مختصر خود را در خراسان وقف « چهارده معصوم » كرد « 10 » . تاريخ عباسى ذيل وقايع بيست و دوم صفر 1015 ( - 29 ژوئن 1606 م . ) گزارش مىدهد كه ميرمعز - الدين محمد مشهور به قاضى خان به سمت صدارت كل موقوفات « صدارت عام » منصوب شد . « امير جلال الدين حسن . . . پاى صدارت الكاى خاصه بوسيد و توليت بر موقوفاتى كه نواب كلب آستان على به جهت حضرات ائمهء معصومين مقرر كردهاند . . . به مشاراليه رجوع شد و مقرر شد كه شرعيات و وقفيات ساوه و قم و كاشان و نطنز و اصفهان و اردستان و يزد و استراباد و مازندران و توابع به عهدهء حضرت مير باشد و رسومات مقرر آن مخصوص مشاراليه باشد و تتمهء الكا از حضرت قاضى خان باشد » « 11 » . از اين متن منقول هيچ برنمىآيد كه اختيار قضائى صدر خاصه فقط محدود به مناطقى بوده كه موقوفات سلطنتى در آن قرار داشته است . اسكندر منشى هم بر خلاف آنچه گفته شد مطالبى دارد « 12 » و از آن هم بالاتر وى مىگويد كه حدود
--> ( 10 ) - طبق تاريخ عباسى ، ص b 269 به بعد . در اين موضع اطلاعات مفصلى يافت مىشود در اين باره كه از هر ناحيه به هريك از « چهارده معصوم » چقدر اختصاص دارد . متأسفانه اين فهرست تا امام نهم مىرسد و از وى فراتر نمىرود . ( 11 ) - تاريخ عباسى ، ص b 240 . در موضع ديگرى از اين تاريخ ( برگ b 251 و بعد از آن ) از قاضى خان بهعنوان « صدر عام » و از مير جلال الدين حسن بهعنوان « صدر خاصگى » ياد شده است . تا به حال چنين گمان مىكردند كه تقسيم صدارت به خاصه و عامه براى اولين بار در دورهء شاه سليمان انجام گرفته باشد ( رجوع شود به تذكرة الملوك ، ص 111 ؛ بوسه ، ص 131 و بعد از آن ؛ Savory , Principal Pffices II 80 . ) ( 12 ) - در تاريخ عالمآراى عباسى ، ص 719 ، 760 از تقسيم شغل صدارت هم در ابتداى سال 1015 ( - بهار 1606 م . ) خبر داده شده است : و هم در اين سال منصب رفيع القدر صدارت معظم محال عراق و مازندران كه به مير جلال الدين حسن صلائى « تعلق » يافت . اما توسعهء موقوفات « چهارده معصوم » را او براى اولين بار ذيل وقايع قوىئيل كه در 22 / 11 / 1015 ( - 21 / 3 / 1607 م . ) آغاز مىشود گزارش مىدهد : توليت اوقاف مذكور به وظايف ميرزا -